İsmail Biçer’in Bakara Suresi 153–157. Ayetleri Tilâvetinin Ezgi Çekirdeği Modeliyle Analizi

Authors : Hamid Ömer Ekicim

Pages : 259-280

Doi:10.47145/dinbil.1803383

View : 95 | Download : 103

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Kur’ân-ı Kerim, insanlar tarafından en çok okunan ve ezberlenen Cenâb-ı Hakk’ın yeryüzüne indirdiği son ilahi kitaptır. Kur’an’ın okunuşuyla ilgili farklı kavramlar olsa da mûsikî ile okunmasını ifade eden kavram tilâvettir. Kur’an’ın fonetik yapısı tecvid kaidelerine riayet edildiği sürece mûsikî ile okunmaya müsaittir. Kur’an’a has tecvid kaidelerinin olması ona kendine has bir mûsikî katar. Tecvid kurallarında yer alan harfleri uzatma, harflerin tutulması, ayet sonlarında durma, okuyuşta doğal bir müzikal ahenk oluşturur. Tüm tecvid kaidelerine uygun bir şekilde icra edilen konan tilâvet, bir de mûsikî ile süslenirse derin bir manevî ve estetik tecrübe sunabilir. İslâm’ın farklı coğrafyalara yayılması ve çeşitli kültürel birikime sahip kişilerin Müslüman olması, tilâvetin müzikal yapısının çeşitlenmesini sağlamıştır. Çünkü her milletin kendine has nağmeleri ve müziği vardır. Dolayısıyla her millet kendi ezgisel motiflerini ve müzikal özelliklerini Kurân tilâvetine de yansıtmıştır. Bu etkileşim sonucunda farklı tilâvet tavırları da meydana gelmiştir. Bu çalışmada, İstanbul Tavrı olarak adlandırılan tavrın önemli temsilcilerinden sayılan İsmail Biçer’in Bakara Suresi 153–157. ayetlerini içeren tilâvetidir. Biçer’in Hicaz makamında başladığı tilâvet müzikal olarak analiz edilmiştir. Çalışmaya söz konusu tilâvetin notaya alınmasıyla başlanmıştır. Herhangi bir mûsikî formunun notaya alınmasının temel gayesi; onu gelecek nesillere aktarabilmek, unutulmasının önüne geçmek, tekrar icra edilmek istendiği zaman nota diline başvurarak daha rahat bir şekilde melodilerini seslendirebilmektir. Ancak Kur’an tilâvetinde durum farklıdır. Kur’an Allah kelamı olduğundan bir şairin güftesi gibi bestelenip notaya alınması hoş karşılanmamıştır. Kur’an doğası ve okunuş kaideleri gereği irticâlidir. Okuyucunun o an ki duygu durumunu yansıtır. Bir besteye bağlı kalınarak bir şarkı, ilâhi gibi icra etmek tilâvetin ön şartı olan tecvid ve okuyuş kaidelerine aykırıdır. Bu notaya alma girişimimiz, ne bir şarkı gibi solistin önüne konup okumasını beklemek ne de bir besteymiş gibi muamele edip sazla çalmaya çalışmaktır. Tek gayemiz notaya alınan tilavetin müzikal formunu daha rahat analiz ederek musiki dünyamızdan nasıl beslendiğini ortaya koymaktır. Söz konusu tilâvetin bir namaz sonrası camide kayda alındığını ses kaydının akustik özelliklerinden anlaşılmaktadır. Tilâvetlerde genelde herhangi bir referans sesi kullanılmaz. Bundan dolayı okuyucu tilâvete rastgele bir sesten başlar. Bu ses, makam skalasındaki herhangi perdeye karşılık gelebilir. Söz konusu ses kaydında da Biçer ara bir perdeden tilâvete başladığı için notasyonu kolaylaştırmak amacıyla özel bir program vasıtasıyla tam perde düzeni içindeki bir perdeye transpoze edilmiştir. Tilâvetin müzik analizini yaparken ise ezgi çekirdeği modelini kullandık. Ezgi çekirdekleri, makamların sabit dizi ve seyir kalıplarının ötesinde, kültürel bellekte karşılık bulan, anlam taşıyan karakteristik melodik yapı taşlarıdır. Çalışma en küçük yapı olan ezgi çekirdeklerinden en büyük yapıyı bir başka deyişle formu anlama çabasıdır. Notaya alınan tilâvet üzerinden ezgi katmanları çıkartılmış ve karakteristik ezgi motifleri tespit edilerek sembolik kodlanmıştır. Ayrıca tilâvetin genel makam kurgusu grafiksel olarak modellenmiş, böylece Biçer’in tilâvet üslubunun nasıl bir müzikal kompozisyon oluşturduğunu görmemize olanak sağlamıştır. Bu yönüyle çalışma, Kur’an tilâvetinin ezgisel yapısına ve makamsal zenginliğine dair bir inceleme yöntemi sunmaktadır.
Keywords : Türk Din Mûsikîsi, Kur’an Tilâveti, Ezgi Çekirdeği, Makamsal Analiz, İsmail Biçer, Hicaz

ORIGINAL ARTICLE URL