HALÎLÎ’NİN TUHFETÜ’L-UŞŞÂK’ININ MÜTERCİMİ MEÇHUL BİR MANZUM TERCÜMESİ

Authors : Hüseyin Şıra

Pages : 369-421

Doi:10.15247/devdergisi.1775291

View : 108 | Download : 90

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Dinî-tasavvufî mesnevilerin yazımındaki öncelikli hedefin tasavvuf yolundaki müride bilgi vermek, onu eğitmek ve yetiştirmek olduğu bilinmektedir. Bu doğrultuda başta Mevlânâ’nın Mesnevî’si olmak üzere Türk şairleri tarafından Farsça ve Türkçe pek çok metin kaleme alınmıştır. Bunlardan Garibnâme, Vesîletü’n-necât, Hüsn ü Aşk gibi Türkçe yazılanların yanı sıra daha önce Farsça yazılan Pendnâme, Gülistan, Mahzenü’l-esrâr, Matlau’l-envâr gibi eserlerin tercümesi şeklinde kaleme alınanlar da bulunmaktadır. Osmanlı dönemi edebiyatında “Tuhfe” ismini taşıyan ve tasavvufu konu alan Türkçe manzum ve mensur eserlerin yanında tasavvufî mahiyette olmayan sözlük veya biyografi türü eserlerin varlığı da bilinen bir gerçektir. XV. Asırda yaşadığı anlaşılan Halîlî mahlaslı bir Mevlevî dervişinin tasavvuf yoluna girenlere yol göstermek maksadıyla Farsça manzum bir şekilde yazdığı Tuhfetü’l-uşşâk isimli mesnevinin pek çok el yazması nüshası mevcut olup eser üzerine yapılmış akademik bir de çalışma vardır. Bu çalışmanın konusu Halîlî’nin Tuhfetü’l-uşşâk’ına aruzun “Fâilâtün, fâilâtün, fâilün” kalıbıyla yazılmış mütercimi bilinmeyen 705 beyitlik manzum bir tercümesidir. Çalışmada, Osmanlı edebiyat geleneği içerisinde Tuhfe ismiyle yazılmış olan eserlerden kısaca bahsedilmiş, daha sonra Halîlî ve onun Farsça kaleme aldığı Tuhfetü’l-uşşâk isimli mesnevisiyle ilgili bilgi verilmiştir. XV. ile XIX. Asırlar arasında yazılmış sekiz şaire ait (Hamdullah Hamdî, Üsküplü Atâ, Kâsimî, Gelibolulu Mustafa Âlî, Neşâtî, Nefî, Niyâzî Mısrî ve Şems-i Hayâlî) Tuhfetü’l-uşşâk isimli mesnevilerle karşılaştırmak suretiyle benzer ve farklı yönleri ortaya konulan manzum tercümenin kaynak metinle olan uyumuna dair de bilgi verilmiştir. Çalışmanın sonunda çevriyazısı da verilen metnin dil ve üslup özelliklerine dair bir değerlendirme yapılmıştır. Mevlânâ Müzesi Türkçe Yazmaları koleksiyonundaki bir mecmuada yer alan manzum tercümenin büyük ölçüde kaynak metne sadık kaldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca Türkçeye kazandırılan bu mesnevinin Türk tasavvuf edebiyatı içerisinde Mevlevî geleneğin yeri ve etkisi bakımından önemli bir eser olduğu söylenebilir.
Keywords : Türk İslam Edebiyatı, Tasavvufî Mesneviler, Halîlî, Tuhfetü’l-uşşâk, Manzum Tercüme

ORIGINAL ARTICLE URL