İLK DÖNEM FARS TEZKİRELERİNİN MUKADDİMELERİNDE ŞİİRİN MAHİYETİ

Authors : Mehmet Nuri Çınarcı

Pages : 716-739

Doi:10.58659/estad.1788383

View : 99 | Download : 90

Publication Date : 2025-12-23

Article Type : Research Paper

Abstract :İslam geleneği içerisinde ilhamını Arap coğrafyasında yetişen nam sahibi din büyükleri ve ulemanın hayatına dair biyografik bilgileri derlemekten alan tezkire türü, akabinde dilbilimci, hekim, kâtip ve şairleri de kapsayan geniş bir yelpazeye kavuşmuştur. Muhammed b. Sallam’ın kaleme aldığı Tabakatü’ş-şu’arâ ile birlikte tezkire türü, şair odaklı bir perspektife kavuşmuş ve bu gelenek Fars ve Türk edebiyatlarında da neşvünema bulmuştur. Arap edebiyatında genellikle tabakat usulüyle yazılan şair tezkireleri, özellikle coğrafi yakınlık, müşterek dinin sağladığı ortak değerler ve güçlü bir şiir geleneği olması sebebiyle ilk olarak Fars edebiyatına sirayet etmiştir. Arap edebiyatındaki sürece benzer bir seyir takip eden ilk dönem Fars tezkirelerinin ortaya çıkışını hızlandıran en önemli faktör, dönem idarecilerinin şiir ve şairi, patronajın ayrılmaz bir parçası olarak görmelerinden kaynaklanır. Osmanlı sahası tezkireciliğini hem şekil hem de muhteva açısından derinden etkileyen Fars tezkirelerinin ilk örnekleri, Nizâmî-i Arûzî’nin Çehâr Makâle’sinin şairler bölümü (1156), Muhammed Avfî’nin Lübâbü’l-elbâb’ı (1221) Molla Câmî’nin Bahâristân’ının yedinci babı (1478) ve Devletşah’ın Tezkiretü’ş-şu’arâ’sıdır (1487). Bu çalışmada, isimleri zikredilen Farsça eserlerin sırasıyla yazıldıkları kronolojik tarihler esas alınarak mukaddimelerinde şiir, şair ve şiir-patronaj ilişkisi ile ilgili bilgiler verilerek ilk dönem şu’ara tezkirecilerinin şiiri oluşturan iç ve dış etmenlere dair fikir ve değerlendirmeleri ortaya konulacaktır.
Keywords : Tezkireler, Fars Tezkireleri, Patronaj, Şiir ve Şair, Şiir Teorisi

ORIGINAL ARTICLE URL