İDRÂKİN İHYÂSIYLA BİR ESERİN İNTİBÂHI: “YENİ ‘OSMÂNLI TÂRİH-İ EDEBİYYÂTI”

Authors : Hasan Küpeli, Sevda Öztürk

Pages : 1114-1359

Doi:10.58659/estad.1822130

View : 298 | Download : 377

Publication Date : 2025-12-23

Article Type : Research Paper

Abstract :İnsan ruhunun hissî ve zihnî derinliklerinin estetiğin süzgecinden geçerek sözlü ya da yazılı ürünlere dönüşmesiyle vücut bulan edebî mahsuller, bir ulusun veya medeniyetin tekâmül sürecini panoramik boyutta anlamlandırmada başlıca başvuru kaynakları arasındadır. Bu açıdan edebiyat tarihçiliği, merceği altına aldığı eserlerin kronolojik kaydını tutmaktan çok onları siyasî, coğrafî, sosyal ve kültürel bağlamlarıyla tahlil ve tetkik etmeyi hedefler. Her ne kadar nazım ve nesri estetik, mantıkî ve dilsel ölçütler etrafında ele alan; metni öncelikle kendi iç yapısı ve kuramsal çerçevesi içinde değerlendiren geniş bir poetika, belâgat ve nazariyat geleneğinden beslenen köklü bir eleştirel mirasımız mevcut olsa da tarihî-sosyolojik ve medeniyet merkezli “edebiyat tarihi” yazıcılığının teşekkülü uzun süre büyük ölçüde tezkirecilik geleneğinin belirleyiciliğinde kaldığından metinlerin tarihsel, toplumsal ve kurumsal bağlamlarıyla ilişkilendirildiği sistematik analizler sınırlı ölçüde gelişebilmiştir. Böyle bir zeminde, bilhassa İkinci Meşrutiyet’le (1908-1920) gelen fikrî yenilenme süreciyle, Köprülüzâde Mehmet Fuat ve Şahabettin Süleyman’ın müştereken kaleme aldıkları Yeni Osmanlı Tarih-i Edebiyatı, edebî metni içinde doğduğu medeniyet havzasının, beslendiği kültürel iklimin ve şekillendiği tarihsel-sosyal dokunun bir tezahürü olarak ele alan yaklaşımıyla Türk edebiyatı tarihi yazıcılığında bu usûl bakımından erken ve etkili örneklerden biri olarak öne çıkmaktadır. Ne var ki 1914’te Arap harfleriyle yapılan ilk neşrinden bugüne kadar tam ve bütüncül bir çeviri yazı çalışmasıyla günümüz okurunun ilgisine ve istifadesine sunulamayan bu metne erişimdeki filolojik güçlükler, eserin getirdiği teorik yeniliklerin ve zengin muhtevasının akademik çevrelerde etraflıca tartışılmasını da önemli ölçüde sınırlandırmıştır. Bu yönüyle çalışmamız, modern Türk edebiyatı tarihçiliğinin temel taşlarından Yeni Osmanlı Tarih-i Edebiyatı’nın tam metninin ilk kez çeviri yazıya aktarımını sunmak suretiyle, söz konusu sınırlılığı aşmayı ve eseri analitik incelemelere açık, şeffaf bir zemin üzerinde yeniden değerlendirilmek üzere gün ışığına çıkarmayı hedeflemektedir.
Keywords : Köprülüzâde Mehmet Fuat, Şahabettin Süleyman, Yeni Osmanlı Tarih-i Edebiyatı, Türk Edebiyatı Tarihi, Çeviri Yazı

ORIGINAL ARTICLE URL