Kudüs Kent Mekânında İmparatorluk Normları: Çoğulculuktan Kutuplaşmaya (1871-1948)

Authors : Yasemin Avcı, Mihriban Uçar

Pages : 1-30

View : 76 | Download : 1

Publication Date : 2025-04-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, 1871-1948 yılları arasında Kudüs’teki mekânsal dönüşümü, Osmanlı ve İngiliz İmparatorluk politikaları bağlamında ele alırken, özellikle Osmanlı ve İngiliz şehircilik politikalarının kentin tarihsel dokusu ve toplumsal yapısı üzerindeki etkilerini sorgulamaktadır. Günümüzde Kudüs, “bölünmüş kent” olarak tanımlanırken, mekânsal ve toplumsal ayrışmanın kökenleri genellikle Osmanlı dönemine atfedilmekte; bu algı, Avrupalı haritacılar tarafından çizilen ve Kudüs’ü dini gruplara bölünmüş bir kent olarak tasvir eden haritalarla pekiştirilmektedir. Çalışma bu yaygın görüşü sorgulamakta ve Osmanlı ile İngiliz dönemlerinde uygulanan şehircilik politikalarının kente farklı etkilerde bulunduğunu ortaya koymaktadır. 19. yüzyıl boyunca üretilmiş onlarca Kudüs haritası, gerçekte şehrin heterojen yapısını ve farklı toplumsal grupların bir arada yaşama olgusunun mekânı nasıl şekillendirdiğini ortaya koymaktan uzaktır. Çalışmada vurgulandığı üzere, bu haritalar, emperyalist ideolojinin etkisinde şekillenmiş İngiliz politikasının bir aracı olarak kullanılmıştır. Buna karşın, Osmanlı dönemi nüfus defterleri, bu ayrıştırıcı bakışı çürüten veriler ortaya koyan önemli bir kaynaktır. Osmanlı nüfus kayıtları, suriçi kentte farklı dini toplulukların iç içe geçmiş bir şekilde yaşadığını ve iddia edilen cemaat ayrışmasının gerçekte mevcut olmadığını ortaya koyar, böyleceMüslüman, Yahudi ve Hristiyanların sosyal ve ticari alanlarda bir arada bulunduğu karma bir toplumsal yapının varlığını belgeler. 1917 yılından itibaren İngiliz manda yönetiminin gerçekleştirdiği idari ve kentsel uygulamalar, Kudüs’ün mekânsal dokusunda açığa çıkmış, suriçi ve surdışı arasında belirgin ayrımların oluşmasında etkin rol oynamıştır. Özellikle William McLean (1918), Patrik Geddes (1919), Charles Robert Ashbee (1922) ve Henry Kendal (1944) tarafından hazırlanan dört ayrı şehirleşme planında ortaya atılan yaklaşım bu yargıyı belirginleştirir. Manda yönetiminin şehirleşme düzeni, bilhassa “yeşil kuşak” uygulaması, suriçi alanı dini ve tarihi mirasın korunması gereken bir “açık hava müzesi” haline getirmiş, surdışı alanı ise modern Avrupa şehircilik prensiplerine göre yeniden düzenlemiştir. Bu süreçte, Osmanlı’nın kolektif yaşam alanları işlevsizleştirilmiş, toplumsal ve mekânsal ayrışma derinleşmiştir.
Keywords : Filistin, Kudüs, Bölünmüş Kent, Yeşil Kuşak, Kudüs Kent Haritaları

ORIGINAL ARTICLE URL