BÜYÜCÜLÜK FOLKLORU

Authors : Adil Çelik, Şifanur Samur

Pages : 1061-1080

Doi:10.55666/folklor.1794654

View : 160 | Download : 233

Publication Date : 2025-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, Türk halk kültüründe büyücülük uğraşını, geniş bir saha araştırmasından elde edilen verilerle tartışmaya açmaktadır. Çalışma, Sivas ve çevre illerde yaşayan 81 kaynak kişiyle yapılan mülakatlardan elde edilen verilere ve büyü yapılan ortamlarda yürütülen gözlemlere dayanmaktadır. Kaynak kişilerin 10’u büyücü/hoca, diğerleri ile kendilerine büyü yaptırıldığını düşünen ve başkalarına büyü yaptırmak maksadıyla büyücülere başvuran kişilerden oluşmaktadır. Mülakat ve gözlemlerle elde edilen verilerden hareketle Türk halk kültüründeki büyücülük pratiklerinin günümüz dünyasındaki işleyişini göstermek hedeflenmektedir. Veriler hacimsel açıdan bir makalenin boyutunu aşacak düzeyde olduğu için metin içinde çoğunlukla kaynak kişilere kısa referanslar verilmekle yetinilmiştir. Makalenin giriş bölümünde büyü kavramsallaştırılması üzerinde durulmakta, literatür taraması değerlendirilmekte ve araştırmada izlenen yöntem açıklanmaktadır. Sahadan derlenen büyüler 13 başlık altında tasnif edilmiştir. Büyü mağdurlarının çoğunluğunu kadınlar oluşturmakta ve genellikle evlilik sorunları, hastalık veya ekonomik kaygılar nedeniyle büyüye maruz kaldıkları düşünülmektedir. Mağdurların deneyimlerinde çaresizlik, medikal boşluk, yakın ilişkilerdeki ihanet teması ve ekonomik sömürü öne çıkmaktadır. Büyü yaptıranlar ise çoğunlukla duygusal veya ailevi ilişkilerde kontrol kaybı yaşayan, bu kaybı metafizik yollarla telafi etmeye çalışan bireylerdir. Büyüye inanma süreci, genellikle açıklanamayan kişisel krizler, tıbbi yöntemlerle teşhis edilemeyen rahatsızlıklar ve ilişkilerdeki dramatik bozulmalarla tetiklenmektedir. Beklenmedik biçimde evde bulunan muska, iğneli sabun, domuz yağı gibi gizemli nesneler şüpheyi inanca dönüştürmektedir. Büyünün kaynağına ilişkin inançlar, yakın sosyal çevredeki gerilimler ve rekabetlerle şekillenmektedir. Büyü yapıldığına ikna olan kişiler sonraki aşamada ise büyüyü yaptıranları tespit etme çabasındadır. Bu aşamada en sık suçlanan aktörler aile içindeki kişiler olmaktadır. Büyücüler kendilerini dini otoriteye dayandırarak çeşitli araç ve yöntemlerle kendi uğraş alanlarını meşrulaştırma çabası içindedirler. Büyü yapımında bitkisel, hayvansal ve insan bedenine ait ögeler, ritüel araçlar ve kutsal yazılar kullanılmakta; her nesne zengin folklorik anlamlar taşımaktadır. Çalışma, büyünün toplumsal denetim, ruhsal teskin, kolektif kimlik inşası ve toplumsal cinsiyet rollerinin pekiştirilmesi gibi işlevler gördüğünü ortaya koymaktadır. Sonuç olarak büyü, insanın belirsizliklerle baş etme stratejisi olarak Türk halk kültüründe varlığını sürdüren folklorik bir yapıdır.
Keywords : Büyü, büyücü, büyü folkloru, sihir, büyücülük

ORIGINAL ARTICLE URL