Masdar-nāme-yi Türkī’deki İsimlerin Tematik Söz Varlığı

Authors : Sevda Kaman

Pages : 257-285

Doi:10.16947/fsmia.1766087

View : 47 | Download : 139

Publication Date : 2025-12-18

Article Type : Research Paper

Abstract :Hindistan, Afganistan, Pakistan ve Bangladeş’in büyük bir kısmını kapsayan sınırlarıyla kısa zamanda büyüyen Bâbürlü Devletinin Farsça, Arapça, Hintçe, Urduca gibi çeşitli dillerin konuşulduğu kozmopolit bir yapısı vardır. Arapça din dili olarak gücünü korurken 16. yüzyılın sonlarından itibaren Farsça, Bâbürlü Devletinde yönetim, kültür ve güç aracı haline gelmiştir. Devletin kurucusu Bâbür Şah’ın (H. 888/M. 1483- H. 937/ M. 1530) resmî dil tayin ettiği Çağatay Türkçesi yalnızca saray erkânının ve ordunun bildiği yerel dile dönüşmüştür. Bu sebeplerle saray erkânı ve yöneticiler ata dillerinin öğrenilmesi ve korunması için Türkçe dersleri almışlar, Çağatay Türkçesini öğreten sözlük ve gramer kitaplarının yazılmasını teşvik etmişlerdir. Bunlardan biri Mîr Îsâoğlu Hâcı Şâşî’nin I. Bahadır Şah’ın emriyle H. 1090/ M. 1679 yılında yazdığı Masdarnāme- yi Türkī’dir. Çağatay Türkçesi-Farsça olarak iki dilli hazırlanan ve sözlük-gramer niteliği taşıyan eserde isimler sıralanırken kısmi olarak tematik usulden faydalanılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde Masdar-nāme-yi Türkī tanıtılmış; ikinci bölümünde doküman analizi yapılarak eserdeki isimlerin tematik tasnifi ve içerik değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmanın amacı eserin yazıldığı dönemin gündelik hayatına, kültürel yapısına dair bilgiler içeren söz varlığına ve tematik yapısına dikkati çekmek, Bâbürlü Devleti zamanında yazılan sözlüklerin ortak söz varlığının tespit edilmesine ve bu sözlüklerin tematik yönden karşılaştırılmasına yönelik araştırmalara, sözlükbilim toplumsal dilbilim çalışmalarına veri sunmaktır.
Keywords : Bâbürlü Devleti, Çağatay Türkçesi, Çağatayca-Farsça sözlükler, tematik sözlük, isimler

ORIGINAL ARTICLE URL