Seferad Tavrıyla Zebur Okuyuşu ve Türk Müziği ile Karşılaştırılması

Authors : Mustafa Topşir

Pages : 457-502

Doi:10.30623/hij.1631125

View : 72 | Download : 36

Publication Date : 2025-06-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Yahudi ve Hristiyan geleneğinde önemli bir yere sahip olan Zebur ya da diğer adıyla Mezmurlar, her iki gelenekte de dinî müzik icrasında okunagelen kutsal metinlerdir. Özellikle Yahudi geleneğine göre dinî müziğin kaynağı olarak görülen Mezmurlar, ayinlerde okunan önemli dinî metinlerdir ve bu anlamda ilahi kitabı olarak da görülmektedir. Mezmurlar Hristiyan geleneğinde de litürjik çerçevede önemli bir konumda yer almaktadır. Yahudi geleneğine göre Mezmurlar uzun bir süre kendi farklı yazarları tarafından yazılmışken İslam geleneğine göre Zebur, Hz. Davud’a indirilmiş kutsal kitaptır. Günümüzde ise Mezmurlar büyük ölçüde şiir kitabı olarak değerlendirilmektedir. Coğrafyamızdaki kültürel zenginliğin önemli bir parçası olan Yahudi cemaatinin çoğunluğunu oluşturan Seferad Yahudileri İspanya’dan Osmanlı İmparatorluğu’na sığınmak amacıyla 1492 yılında göç etmiş Yahudi grubudur. Ülkemizde az sayıda da olsa varlıklarını sürdüren Seferad Yahudileri, ayinlerini tek sesli bir şekilde icra etmekte ve günümüz Türk müziği kavramlarını ve referanslarını kullanmaktadırlar. Bu çalışmada Seferad tavrı Taamim sistemiyle icra edilen birinci Zebur ayetinin ilk altı cümlesinin incelenip, Türk Müziği nazarî sistemiyle karşılaştırmalı olarak analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Araştırmada analiz edilen kayıt, Şişli Bet-İsrael Sinagogu Hahamı David Sevi tarafından alınmıştır. Taamim sistemi, kökeni çok eskiye dayalı olan ve Mazoretler olarak bilinen topluluk tarafından oluşturulmuş olup, geleneksel Yahudi kutsal kitap okuyuşunda kullanılmaktadır. Kur’ân hattında kullanılan üstün, esre ve ötre harekelerine benzer bir işleve sahip olan Niqud sistemiyle bağlantılı olarak kutsal kitabın ezberlenmesi için tasarlanan Taamim sistemindeki semboller melodik seyri ifade eder. Bu yönüyle Neumatik nota sistemine benzeyen Taamim sistemi, belirgin bir notayı ifade etmeyip aralık üzerine kurulan bir düzene dayalı olması ve üzerine veya altına geldiği kelimenin melodik olarak nasıl okunması gerektiğini göstermesi yönüyle melodik seyre odaklandığı için Neumatik sistemden ayrışır. Taamim sembolleri Aşkenaz Yahudi geleneğinde farklılıklar göstermektedir. Araştırmanın notasyon sürecinde beş satırlı nota yazımı tekniği kullanılacaktır. Beş satırlı nota yazım tekniğine göre ilk satırda Sol Anahtarı, ikinci satırda okuyuşu erkek vokalin gerçekleştirmesinden ötürü Fa anahtarı (La=440 hertz), üçüncü satırda perdelerin makam içerisindeki derecelerini gösteren numerik hat, dördüncü satırda notaların cent değerlerini gösteren grafik ve beşinci satırda ise icradaki vurguları göstermek amacıyla notaların desibel (dB) değerlerini gösteren grafik yer almaktadır. Semâvî dinlerde kutsal kitap okuyuşu hakkında yapılan çalışmalar incelendiğinde Kur’ân-ı Kerim, İncil (Rum ve Ermeni), Tevrat ve Zebur/Mezmurlar (Rum ve Ermeni) hakkında çalışmaların olduğu görülmektedir. Zebur ayetleri Hristiyan gruplarından Ermeni ve Rum geleneğine göre okunmuş ve araştırmalarda daha önce yer almıştır. Ancak Yahudi geleneğine göre Mezmur ayetlerinin araştırmalarda yer almadığı tespit edilmiştir. Mezmur okuma geleneğinin şabat ayinleri açısından önemli olduğu bilinmekte olup ortaya konulan bu araştırma, Seferad Yahudi geleneğinde Zebur ayeti okuyuşu üzerine yapılmış olan ilk çalışmadır. Bu çalışma, Yahudi mabetlerinde Mezmur okuyuşuna dair önemli bir boşluğu dolduracaktır. Aynı zamanda çalışma, Yahudi dinî müziğine dair önemli verileri ortaya koyması sebebiyle de önem arz etmektedir.
Keywords : Dinî Mûsikî, Zebur, Seferad, Taamim, Türk Müziği

ORIGINAL ARTICLE URL