Türkiye İçin Hisse Senedi Piyasası Ve VIX Endeksi Arasındaki Nedensellik İlişkisinin İncelenmesi

Authors : Cemil Süslü

Pages : 2861-2881

Doi:10.15869/itobiad.1740078

View : 98 | Download : 161

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Hisse senedi fiyatlarını etkileyen faktörlere bakıldığında bu riskler sistematik ve sistematik olmayan olarak ikiye ayrılmaktadır. Sistematik riskler, tüm piyasayı etkileyen ve çeşitlendirme ile azaltılamayan riskleri ifade ederken; sistematik olmayan riskler ise şirketlere veya sektörlere özgü olup çeşitlendirme yoluyla kontrol altına alınabilir. Dolayısıyla VIX endeksindeki dalgalanmalar, genel piyasa risk algısını değiştirmek suretiyle hisse senedi getirileri üzerinde doğrudan veya dolaylı olarak etkili olabilirler. Bu çalışma, yatırımcıların küresel risk algısını temsil eden VIX endeksi ile Türkiye hisse senedi piyasasını yansıtan BIST 100 endeksi arasındaki nedensellik ilişkisini araştırmayı amaçlamaktadır. 2010M1–2025M4 dönemine ait aylık veriler kullanılarak, serilerin durağanlık yapısı ADF ve PP birim kök testleriyle analiz edilmiştir. Değişkenlerin seviyede durağan oldukları tespit edildikten sonra, gecikme uzunluğu kriterler aracılığıyla belirlenmiş ve VAR modeli doğrultusunda Toda-Yamamoto ile Dolado-Lütkepohl (TYDL) nedensellik testleri uygulanmıştır. Bulgular, her iki yöntem kapsamında da VIX ve BIST 100 endeksleri arasında çift yönlü anlamlı bir nedensellik ilişkisinin bulunmadığını göstermektedir. Etki-tepki fonksiyonları, VIX’ teki pozitif bir şokun BIST 100 üzerinde kısa süreli negatif etki yarattığını, ancak bu etkinin zamanla azaldığını ortaya koymaktadır. Varyans ayrıştırması ise BIST 100’deki değişimlerin büyük ölçüde kendi iç dinamikleriyle açıklandığını göstermektedir. Türkiye gibi gelişmekte olan piyasalarda VIX endeksinin sınırlı yönlendirici etkisinin olduğu ve yatırımcı davranışlarının daha çok yerel faktörlerle şekillendiği anlaşılmaktadır. Elde edilen bulgular, yatırımcıların portföy tercihleri ve risk yönetimi stratejileri açısından önemli çıkarımlar sunmaktadır. Özellikle gelişmekte olan bir piyasa olan Türkiye\\\'de, VIX gibi küresel volatilite göstergelerinin doğrudan piyasa yönlendirici rolünün sınırlı olduğu, bununla birlikte kısa vadeli etkilerinin dikkate alınması gerektiği ortaya konmuştur. Ayrıca, sonuçlar etkin piyasalar hipotezinin Türkiye özelinde her zaman tam anlamıyla geçerli olmayabileceğini düşündürmekte; kendi özgü ve davranışsal faktörlerin piyasa dinamikleri üzerindeki etkisinin önemini vurgulamaktadır.
Keywords : VIX Endeksi, Nedensellik Analizi, BİST 100, Makroekonomik Değişkenler, Varyans Ayrıştırma.

ORIGINAL ARTICLE URL