Kur’ân-ı Kerîm’deki Ḥablullah Terkibi ve Ḥabl Kelimesi Üzerinde Bir İnceleme

Authors : Hasan Fehmi Ulus

Pages : 96-115

Doi:10.55918/islammedeniyetidergisi.1744383

View : 72 | Download : 93

Publication Date : 2025-12-17

Article Type : Research Paper

Abstract :Araştırmayla, Kur’ân-ı Kerîm’de sadece bir âyette geçen ḥablullah terkibiyle, bu terkipten başka altı yerde daha geçen ḥabl kelimesine geçtiği âyetler bağlamında açıklık getirme hedeflenmiştir. Araştırma konusu olarak seçmemizde etken, ḥablullah terkibinin sosyal hayatla yakından ilgili olmasıdır. Araştırmamızda ḥabl kelimesinin öncelikle kök anlamı ve hangi mânâlarda kullanıldığı tespite çalışılmıştır. Bunun için de Arapçaya akraba Sâmî dillerden başlanarak Câhiliye dönemi Arap şiiri, klasik lügat ve tefsir kaynakları taranmıştır. Ḥabl kelimesi Kur’ân-ı Kerîm’de isim olarak müfred ve cemi’ halleriyle geçmektedir. Kelime lüğavî olarak ip, bağ, halat, damar gibi manalara gelirken, mecâzi olarak Kur’ân, İslâm, ahid, zimmet, emân, bağlantı, sebep, vasıta, kavuşma gibi anlamlarda değerlendirilmektedir. Ḥabl kelimesi, Sâmî dillerden Habeşçe ve İbrânîce’de bağ anlamında kullanılmıştır. Câhiliye dönemi Arap şiirinde ip, bağ gibi lüğavî ve ahid, zimmet gibi mecâzi manalarda yer almıştır. Kelime, Kur’ân-ı Kerîm’de geçtiği yedi yerden üçünde ip manasında yer alırken dört yerde mecâzi olarak Kur’ân, İslâm, ahid, zimmet, damar gibi anlamlarda kullanılmıştır. Hadislerde de Kur’ân ve ip gibi manalarda geçtiği görülmektedir. Bazı hadislerde ve sahâbe yorumlarında Kur’ân’ın ḥablullah olduğu ifade edilmiştir. Araştırmada, dîvân sahibi Osmanlı şairlerinin ḥablullah’ı Kur’ân manasında kullandığı görülmüştür. Ḥabl kelimesi, temeldeki ip, bağ gibi anlamlarında değişikliğe uğramadan, mecâzi manalar da yüklenerek hayatiyetini devam ettirmiştir.
Keywords : Hablullah, Hadis, Kur’ân, Kültür, Tefsir

ORIGINAL ARTICLE URL