Vekâlet Hükümlerinin Kanunda Düzenlenmeyen İşgörme Sözleşmelerine Uygulanmasını Öngören İBK m. 394/II Hükmünün Kökeni

Authors : Mustafa Hasanali Akay

Pages : 1373-1394

Doi:10.58733/imhfd.1772747

View : 47 | Download : 43

Publication Date : 2025-09-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Vekâlet sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu’nda bağımsız işgörme sözleşmelerinden biri olarak düzenlenmiş olup borçlunun alacaklıya belirli bir sonucun elde edilmesini değil, yalnızca faaliyet yürütmeyi taahhüt ettiği sözleşmedir. Bu yönüyle sözleşmenin kapsamı, yalnızca hukukî fiillerle sınırlı olmayıp maddî fiilleri de içerir. Mimarlık, avukatlık, hekimlik gibi sözleşmeler, borçlunun ediminin niteliğine göre vekâlet niteliğinde olabilir. Vekâlet sözleşmesinin bunun dışındaki ikincil işlevi ise BK m. 502/II hükmüyle ortaya çıkmaktadır: Kanunda özel olarak düzenlenmemiş işgörme sözleşmeleri, niteliklerine uygun düştüğü ölçüde vekâlet hükümlerine tabi olmaktadır. Bu düzenleme, vekâleti yalnızca belirli mesleklerle sınırlı olmaktan çıkarıp ona genel işgörme sözleşmesi niteliği kazandırmıştır. Söz konusu gelişmenin kökeni, 1911 tarihli İsviçre Borçlar Kanunu’na dayanmaktadır. 1881 tarihli ilk düzenlemede serbest meslekler hizmet sözleşmesi kapsamında değerlendirilirken, vekâlet yalnızca hukukî işlemlerle sınırlı tutulmuştu. Ancak Roma hukukundaki mandatum kurumunun güven ilişkisine dayalı yapısı ve operae liberales (serbest meslekler) ayrımı İsviçre hukukuna, oradan da Türk hukukuna yansımıştır. Zürih Medenî Kanunu’nda yer alan Honorarvertrag ise serbest mesleklerin ayrı bir sözleşme türü olarak ele alınmasına örnek teşkil etmiştir. 1911’de yapılan reformla vekâletin kapsamı genişletilmiş, sözleşme maddî fiilleri de kapsar hâle gelmiş, hizmet sözleşmesine ise zaman unsuru eklenmiştir. 1971 reformu ile hizmet sözleşmeleri bağımlı iş ilişkilerine özgülenmiş, tüm serbest meslekler vekâlet kapsamına alınmıştır. Roma hukukundan bugüne gelen bu süreç, vekâlet sözleşmesinin günümüzdeki genel işgörme sözleşmesi halini almasını sağlamıştır.
Keywords : Vekâlet, İşgörme Sözleşmeleri, Vekâletin İkincilliği, Mandatum, Operae liberales

ORIGINAL ARTICLE URL