Mâverâünnehir’den Anadolu’ya Hikmet Yolculuğu Bağlamında Müfessir Muhammed b. Ebû Bekr er-Râzî’nin Hayatı ve Tefsir İlmindeki Yeri

Authors : Aslan Çıtır
Pages : 2248-2266
Doi:10.46868/atdd.2024.703
View : 296 | Download : 212
Publication Date : 2024-09-22
Article Type : Research Paper
Abstract :Makalenin konusu, müfessir Ebû Bekr er-Râzî’nin (öl. 666/1268) ilmi hayatı, ilim sahasına katkısı ve tefsir ilmindeki konumudur. Biyografi kitaplarında Râzî’nin hayatından çok az bahsedildiği, hayatına dair ayrıntılı bilginin belirtilmediği, dolayısıyla doğumuyla ilgili kesin bilginin bulunmadığı ifade edilmiştir. Buna mukabil bazı kaynaklarda ilim yolculuğuna Buhara ve Semerkant’ta başladığı belirtilmiştir. Tam adı ise Ebû Abdillâh Zeynüddîn Muhammed b. Ebî Bekr b. Abdilkādir er-Râzî’dir. Rey’de dünyaya gelen müfessir; Türkistanlı hadis, fıkıh, kelâm ve tefsir âlimi olup Mısır ve Şam’da bir müddet ikamet ettikten sonra Anadolu’ya geçerek Anadolu Selçuklu sınırları içerisindeki Artukluların vilayeti Mardin’de uzun süre kalmış, eserlerinin bir kısmını burada yazmıştır. Hanefî fakihlerinden kabul edilen Râzî itikadî alanda Mâtürîdî mezhebi mensubudur. Râzî, Mutassavvıflar için “ehlü’l-hakīkat” ifadesini kullanmıştır. Bunlara ilaveten Sadreddin Konevî (öl. 673/1274) ile dostluğu, ona duyduğu muhabbet, tasavvufa yönelik ilgisini göstermektedir. Râzî; ömrünün sonlarını geçirdiği Konya’da İbnü’l-Esîr’in (öl. 606/1210) “el-Câmiʿu’l-usûl” adlı kitabını 666’da (1267-68) Sadreddin Konevî’den okumuş ve okutmak için icazet almıştır. Müfessirin hayatının en önemli vesikalarından biri, “Garîbü’l-Kur’ân” isimli eserinin sonunda mezkûr eserini 10 Cemâziyelevvel 663 (28 Şubat 1265) yılında tamamladığını bizzat kendisinin bildirmesidir. Bu çalışmanın sınırları müfessir Râzî’nin ilmî hayatı ve eserlerinin yanı sıra tefsir sahasına katkı sağlayan kitaplarıdır. Amaç ise müellifin tefsire dair dercettiği kitaplarının literatüre katkısını analiz etmektir. Sonuç olarak müfessirin “Ünmûzecü’l-celîl (Es’iletü’l-Kur’ân)” ve “Garîbü’l-Kurʾân” adlı tefsir kitaplarıyla şöhret bulmasının yanı sıra toplam yedi tefsir eserinin mevcûdiyeti, tefsir ilim sahasındaki engin birikimini göstermektedir.
Keywords : Tefsir, Mâverâünnehir, Anadolu, Müfessir, Râzî

ORIGINAL ARTICLE URL