19. Yüzyılda Sahra Mücadelesini Yeniden Okumak: Senusilik ve Türk-Tevarik İlişkileri

Authors : Emre Kaya

Pages : 9-21

Doi:10.54132/akaf.1610769

View : 71 | Download : 74

Publication Date : 2025-06-27

Article Type : Research Paper

Abstract :21. yüzyılda Türkiye’nin Afrika siyasetine iyi bir perspektif geliştirebilmenin yolu muhakkak ki Kuzey Afrika ve Sahra tarihine ışık tutmaktan ve bilhassa yerel halkar ile erken dönem Osmanlı Devleti arasındaki münasebetlere kadar uzanan kapsamlı bir siyasi tarih analizinden geçmektedir. Bunu yaparken salt deterministik bir yaklaşımdan uzak durmak ve yerel halkarın toplumsal ve sosyo-ekonomik yapısı ile geleneklerini göz önünde bulundurmak ayrıca önemlidir. Bu çalışmada Kuzey Afrika ve Sahra’da önemli bir yerel halk olan Tevariklerin (Avrupa lisanlarında Tuareg olarak geçer) İslamlaşması, 15. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti ile temasları, 20. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’da hakimiyetini kaybetmesine kadar olan süreçte yer aldıkları merkezi rol incelenmiş, Afrika içlerine açılan bir kapı olarak görülen Agadezin tarihi önemi ortaya konulmaya çalışılmış, bunu yaparken de Tevariklerin toplumsal, geleneksel ve sosyo-ekonomik yapılarının Osmanlı Devleti’nin Afrika politikasının yerel düzeyde eş güdümünde temel etken olarak yer aldığı görülmüşütr. Çalışmada ayrı bir bölümde 20. yüzyıl başlarında bölgedeki Fransız yayılmacılığına karşı yerel halkı örgütleme noktasında manevi bir mihenk taşı olarak ortaya çıkan Senusilik tarikatına yer verilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise tarihi perspektifen yola çıkarak bilhassa Sahra-altı Afrika’da 21. yüzyılda hala devam eden siyasi istikrarsızlıklar ele alınmış ve önceki bölümlerde aktarılan hususlar çerçevesinde bahse konu gelişmeler analiz edilmiştir. Çalışmanın birinci amacı politika yapımcılarının Türkiye’nin Afrika politikasına farklı bir açıdan yaklaşımını sağlamak ve bu noktaya dikkatlerini çekmektir. İkinci amacı Türkiye’nin Afrika çalışmalarına akademik katkı sağlamaktır. Çalışmanın sınırlılıkları olarak da belirtilmesi gereken nokta şudur: Yazar her ne kadar 2018-2020 yılları arasında Nijer’de bizzat gözlem yapma imkanı bulmuş olsa da Tevariklerin yaşamaya devam ettiği Libya, Cezayir ve Mali özelinde konuya ilişkin çalışmaların yapılması tamamlayıcı bir etki yapacaktır.
Keywords : Tevarik, Senusilik, Agadez, Osmanlı Devleti, Afrika Siyaseti

ORIGINAL ARTICLE URL