Beden Folkloru Bağlamında Kırgız ve Moğol Kültüründe Moğol Lekesi

Authors : Raşit ÇÖLOĞLU

Pages : 431-440

Doi:10.51531/korkutataturkiyat.1273217

View : 132 | Download : 64

Publication Date : 2023-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Türklerin geleneksel inancına göre Moğol lekesi, Umay Ana’nın doğumu kolaylaştırmak için bebeğin kalçasına attığı tokattan kaynaklanmaktadır. Bu lekenin uğurlu ve kutsal olduğu kabul edilir. Kırgızlar bu lekeye Umay Ene’nin el izi derler. Manas Destanı’nda da kendine yer bulan bu leke bebeğin rızık kaygısıyla doğmak istememesi üzerine Umay Ene’nin eliyle yaptığı zorlamanın bir sonucu olarak meydana gelmiştir. Almambet’in doğumunun anlatıldığı dizelerde ise bebeğin doğumuna Umay Ene yerine Mîkâil, el ile değil de değnek ile müdahale eder. Moğollar bu lekeye mavi leke/benek derler. Moğollara göre mavi leke Moğol halkının bir sembolüdür ve dünya üzerine Moğollarla birlikte yayılmıştır. Moğollardaki bu düşüncenin Batılılar tarafından söz konusu doğum lekesinin Moğol lekesi olarak isimlendirilmesinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Diğer yandan Moğollarda gök mavisinin kutsal bir yeri vardır. Mavi insert ignore into journalissuearticles values(gök); Tanrı, mavi insert ignore into journalissuearticles values(gök); kurt ve mavi insert ignore into journalissuearticles values(gök); leke kutsal gök kültüyle ilişkilidir. Türk-Moğol geleneğinde Umay Ana ve gök kültü nedeniyle şans ve kutsallıkla ilişkilendirilen mavi doğum lekesinin Moğollarda sonraki dönemlerde millî bir sembol hâline gelmesi Moğol lekesinin mitolojiden ideolojiye doğru bir anlam dönüşümü geçirdiğini göstermektedir.
Keywords : Kırgız, Moğol, Moğol lekesi

ORIGINAL ARTICLE URL