Sarf Literatüründe Önemli Bir Muhtasar: Telhîsu’l-Esâs

Authors : Ahmet Meydan

Pages : 666-687

Doi:10.51531/korkutataturkiyat.1358779

View : 135 | Download : 165

Publication Date : 2023-10-27

Article Type : Research Paper

Abstract :İhtisâr ve muhtasar kavramları edebî bir tür olarak birkaç farklı anlamda kullanılmakla birlikte daha çok iki şekilde karşımıza çıkmaktadır: Bunlardan birincisi belli bir kitaba dayanmaksızın bir disiplinin ana konularını ve temel meselelerini çok kısa biçimde ihtiva eden eserler; diğeri de içeriği Mebsût ya da Mutavvel tabir edilen bir kitabın ayrıntı ve tekrarları çıkarılarak oluşturulan eserlerdir. Özellikle ihtisârın bu türüne telhîs ifadesi daha yaygın olarak kullanılmaktadır. Belirli bir eserin ihtisârını yapan müellif, sadece kısaltma yapmamakta, gerektiğinde yeniden düzenlemekte, ilâveler ve itirazlar yapmaktadır. Dolayısıyla muhtasarlar genelde asıl eserin yorumu konumunda bulunduğundan her ihtisâr belirli bir özgünlüğe sahiptir. İslâm’ın ilk dönemlerinden itibaren başlayan ihtisâr/telhîs çalışmaları Osmanlı döneminde de devam etmiş özellikle medreselerde okutulan kitaplarla, sarf-nahiv ve belâgat alanlarındaki eserlerin yine muhtasarları yapılmıştır. Bu eserlerden biri de makalemizin konusunu oluşturan, sarf alanında çok itibar gören ve Akşehirli Ali b. Osman tarafından kaleme alınan Telhîsu’l-Esâs adlı eserdir. Ali b. Osman Efendi’nin bu eseri, hocası Ahmed Rüşdî Efendi’nin temel sarf metinlerinden olan Binâ üzerine yazmış olduğu Esâsü’l-Binâ adlı şerhi için bir ihtisâr/telhîs çalışmasıdır. Esaslı ve etkili bir çalışma olması sebebiyle aslının yerini tutmuş hatta zamanla onu da gölgede bırakmış bir eser olarak günümüze kadar gelmiştir.
Keywords : Arap dili, İhtisâr, Telhîs, Esâsül Binâ, Telhîsul Esâs

ORIGINAL ARTICLE URL