Orhon Türkçesinde Yerleşim Birimi Adları

Authors : Ahmet Karaman
Pages : 476-506
Doi:10.51531/korkutataturkiyat.1431074
View : 124 | Download : 116
Publication Date : 2024-04-28
Article Type : Research Paper
Abstract :Türklere ait en eski yazılı kaynaklar sekizinci yüzyıla kadar gitmektedir. Sekizinci yüzyıl, yazılı kaynakların varlığı açısından yeni kabul edilemeyecek bir zamana işaret etmektedir. Bir milletin tarihi - coğrafi - siyasi - sosyal - ekonomik - kültürel ögeleri üzerine araştırmalar yürütülürken o milletin kendi yazılı kaynaklarının değeri pahayla ölçülemeyecek durumdadır. Elbette sözlü gelenek unsurları ve o milletle ilgili kayıt tutmuş yabancı milletlerin verdiği bilgiler yadsınamaz. Bununla birlikte ilk olarak odaklanılması gerekenin bir milletin kendi yazılı kaynakları olduğu açıktır. Bu itibarla dünden bugüne Türk milletinin kendi elinden çıkma eski Türk yazıt ve el yazmaları üzerine pek çok araştırma yapılmış ve yapılmaya da devam etmektedir. Bu çalışmalardan sık işlenenleri arasında Türklerin kent anlayışı ve kent sözü yerine kullandıkları sözcükler, önemli bir yer tutmaktadır. Ne var ki bu araştırmalardan pek azında kent kavramını karşılamak üzere Türkler tarafından kullanılmış sözcükler arasında herhangi farkın olup olmadığı tartışılmıştır. Dahası konu yalnızca kent kavramıyla sınırlı da tutulmamalı eski Türk yazıt ve el yazmalarında geçen yerleşim birimi adı olabilecek sözcükler kapsamları açısından da karşılaştırılmalıdır. Bilim dünyasında bu yönde bir eksiklik söz konusudur. Yapılan bu çalışma, eski Türk yazısının (runik / runiform) kullanılmasıyla oluşturulmuş yazıt ve el yazmalarında geçen ve yerleşim birimi adı olabilecek sözlerin tespitini amaçlamaktadır. Yazıda, bu tespit sonrasında yalnızca dil bilimsel bakış açısına göre yazılı metinlere yansıyan verilerin yorumlanmasına geçilecektir. Bu yolla Orhon Türkçesinde yerleşim birimi adı olarak geçen sözlerin karşıladığı yerleşim birimi biçimlerinin birbirine göre benzer ve ayrı yönleri ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır.
Keywords : Orhon Türkçesi, yerleşim birimi adları, balık, uluş, kuy

ORIGINAL ARTICLE URL