Dânişmend Gazi Destanı ve Vurun Kahpeye Romanındaki Olumsuz Tipler Üzerine Değerlendirme

Authors : Mustafa Usta, Hasan Hüseyin Gök

Pages : 400-413

Doi:10.51531/korkutataturkiyat.1458682

View : 69 | Download : 63

Publication Date : 2024-04-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Kadim bir geçmişi olan Türk milleti, tarihin bazı dönemlerinde köklü değişimler yaşamıştır. Bunlardan biri verdikleri mücadelelerle Anadolu’da İslam’ı yayıp buraya yerleşmesidir. Bir diğer önemli olay ise I. Dünya Savaşı sonrası Türk ve Müslüman yurdu olan Anadolu’nun işgal edilmesidir. Bu kritik dönemlerde toplumsal yaşamda ortaya çıkan değişimler dönemin eserlerine yansır. Bu yansımalardan hareketle Tokat Kalesi dizdarı Arif Ali tarafından kaleme alınan ve Necati Demir’in günümüz Türkçesine aktardığı Dânişmend Gazi Destanı ile 1926 yılında yayımlanan Halide Edib Adıvar’ın yazdığı Vurun Kahpeye romanı incelenerek eserlerdeki olumsuz tipler belirlenmiştir. Ayrıca araştırmaya konu olan her iki eserdeki olumsuz tiplerin benzerlikleri ve farklılıkları, hangi olumlu tiplerin karşısında yer aldıkları ortaya konmuştur. Araştırmada yapısalcı bir yöntemle eylemlerden hareketle tip çeşitleri belirlenmiş, analizler ve isimlendirmeler bu doğrultuda yapılmıştır. Çalışma bu yönüyle özgünlük taşımaktadır. Araştırma kapsamında düşman, hain, muhbir ve hilekâr olmak üzere dört çeşit olumsuz tip bulunmuştur. Bunlar içerisinden düşman ve hain her iki eserde de vardır. Muhbir ve hilekâr ise sadece Dânişmend Gazi Destanı’nda geçmektedir. Olumsuz tiplerin eylemlerinden hareketle Dânişmend Gazi Destanı’ndaki olumsuzluk algısının temelinde inanç çatışması olduğu, Vurun Kahpeye romanında ise (Halide Edib Adıvar’a göre) Türk toplumunun gelişmesine ve ilerlemesine engel olarak görülen değer yargıları olduğu tespit edilmiştir.
Keywords : Destan, roman, olumsuz tipler

ORIGINAL ARTICLE URL