İslam Hukukunda Uluslararası Anlaşmaların Hukuki Bağlayıcılığı ve Modern Uluslararası Hukuk ile Karşılaştırılması

Authors : Ahmet Kavut, Tevhit Ayengin

Pages : 17-36

Doi:10.47155/mamusbbd.1619480

View : 76 | Download : 77

Publication Date : 2025-07-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Kur’ân-ı Kerîm, insan ilişkilerinde adalet, barış ve ahde vefa ilkelerini esas alarak uluslararası düzlemde uygulanabilir normatif çerçeveler sunmaktadır. Hucûrât Sûresi farklı milletlerin yaratılışını insanlık için bir tanışma ve toplumsal dayanışma vesilesi olarak zikretmekte olup bu ilke dolaylı olarak uluslararası ilişkilerde barış ve karşılıklı anlayışın teşvik edilmesine teorik bir temel sağlamaktadır. Enfâl Sûresi, muhatabın barışa meyletmesi hâlinde barışa yönelmeyi emrederken, Tevbe Sûresi antlaşmalara sadakatin temel bir ilke olduğunu ancak sözleşmenin ihlali durumunda mütekabiliyet prensibinin devreye gireceğini ortaya koymaktadır. Klasik İslam hukuku, uluslararası ilişkileri zimmet, eman, muvâdea ve maslahat ilkeleri çerçevesinde sistematize etmiş; bu bağlamda mezhepler farklı metodolojik yaklaşımlar sergilemiştir. Hanefî mezhebi, Hudeybiye Antlaşması gibi anlaşmaları dayanak göstererek barış antlaşmalarının süresiz olabileceğini savunmuştur. Buna karşılık, Şafiî ve Hanbelî mezhepleri, Tevbe Sûresi 1-4. ayetlerini esas alarak, barış antlaşmalarının ancak belirli bir süreyle sınırlandırılabileceğini ileri sürmüşlerdir. İslam hukukunda barış ve savaşın hukuki statüsü, dâru’l-İslâm ve dâru’l-harb ayrımı çerçevesinde değerlendirilmişse de bu kavramsal çerçevenin tarihsel süreç içinde farklı yorumlara konu olduğu gözlemlenmiştir. Modern uluslararası hukuk ise 1648 Vestfalya Barışı ile devlet egemenliğini temel alan bir yapı kazanmış daha sonra Viyana Andlaşmalar Hukuku (1969) gibi düzenlemeler aracılığıyla kodifiye edilmiştir. Bu sistem, teorik olarak barış ve devletlerarası eşitlik ilkelerine dayanmakla birlikte pratikte güçlü devletlerin menfaatlerini öncelediği yönünde eleştirilmiştir. Özellikle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin veto mekanizması uluslararası adaletin sağlanması bağlamında önemli tartışmalara konu olmaktadır. Bu çalışmada, İslam hukukunun uluslararası ilişkilerde geliştirdiği bazı normatif ilkeler ile modern uluslararası hukuk sisteminin ilgili kısımları mukayeseli olarak incelenerek adalet ve eşitlik ekseninde her iki sistemin araştırmaya konu olan hususlarının ortak yönleri ve farklılaşan yaklaşımları analiz edilmiştir.
Keywords : İslam hukuku, Uluslararası anlaşmalar, Muvâdea, Eman, Dâru’l-İslâm, Dâru’l-harb

ORIGINAL ARTICLE URL