Condictio Indebiti: Borç Olmayan Şeyin İfasına Dayanan Sebepsiz Zenginleşme Talebinin Şartları ve İade Talebine Yönelik Diğer Hukuki Dayanaklarla Sınırlarının Çizilmesi

Authors : Işık Aslı Han

Pages : 435-461

Doi:10.33433/maruhad.1454265

View : 200 | Download : 139

Publication Date : 2024-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Edimden doğan zenginleşmeler arasında en sık rastlanılan condictio indebiti, yani borç olmayan şeyin ifasına dayanan sebepsiz zenginleşme talebi, Türk Borçlar Kanununun 78. maddesinde özel bir hüküm ile düzenlenmiştir. Anılan hükümde sebepsiz zenginleşme talebinin ileri sürülebilmesi, ilk bakışta yalnızca yanılarak borcu ifa etme şartına tabi tutulmuş, borcun özgür iradeyle ifa edilmediği diğer haller göz ardı edilmiş görünmektedir. Ancak İsviçre ve Türk hukuklarında kabul edildiği gibi condictio indebiti; özgür iradeyle ifanın bulunmadığı diğer durumlarda ve özellikle irade sakatlığı halleri ile sebepsiz zenginleşmeden doğan borç ilişkisinin tarafları arasındaki aşikâr güç dengesizlikleri bulunduğu gibi diğer hallerde de ileri sürülebilir. Bu kapsamda borç olmayan şeyin ifasına dayanan sebepsiz zenginleşme talebinin sıkı şartlara tabi tutulmasının ardında yatan sebep, kazandırmanın bağışlama sebebine (causa donandi) dayandığı varsayımın dayandığının faraziye olarak kabul edilmesidir. Bu kapsamda geçerli olmayan bir borcun konusu olan veya borçlanılan fazla edimi, özgür iradesiyle ifa eden kişi bağışlama kastıyla kazandırmada bulunmuş sayılır. Condictio indebiti’nin diğer sorumluluk sebepleriyle sınırlarının belirlenmesi ve sebepsiz zenginleşmeden doğan bu talebin diğer sorumluluk sebeplerine dayanan taleplerle yarışıp yarışmadığının tespit edilebilmesi için, borçlar hukukundan kaynaklanan diğer talepler ve İcra İflas Kanununda düzenlenen istirdat davasıyla ilişkisi incelenmelidir. Özellikle bir sözleşme tahtında borçlanılan fazla edimin ifası halinde fazla ifa edilen kısma ilişkin iade talebinin, sözleşmesel sorumluluk alanına çekilmek istenmesi bu sınırının çizilmesini zorlaştırmaktadır. Diğer yandan, sebepsiz zenginleşme davası ve istirdat davası arasındaki ilişki icra iflas hukuku öğretisinde tartışmalıdır. Bu açıklamalar ışığında değinilen meselelere ışık tutmak amacıyla Çalışmada condictio indebiti’nin şartları derinlemesine incelenecek, ardından maddi hukuk ve usul hukukundan doğan benzer tasfiye talepleriyle sınırları çizilecektir.
Keywords : sebepsiz zenginleşme, borçlanılmayan edimin ifası, fazla ifa halinde iade, özgür iradeyle ifa, istirdat davası

ORIGINAL ARTICLE URL