AVRUPA BİRLİĞİ’NDE TEMEL DEĞERLERİN KORUNMASINDA ÇOK KATMANLI YAKLAŞIM: SİYASİ, YARGISAL VE MALİ ARAÇLARIN ETKİLEŞİMİ

Authors : Mehmet Hanifi Bayram

Pages : 73-98

Doi:10.54704/akdhfd.1823548

View : 67 | Download : 113

Publication Date : 2026-01-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Avrupa Birliği’nin (AB) temel değerlerinin (ABA m. 2) korunmasında geliştirilen çok katmanlı koruma mekanizmalarını siyasi, yargısal ve mali araçların etkileşimi çerçevesinde incelemektedir. AB, insan onuru, özgürlük, demokrasi, eşitlik, hukuk devleti ve insan haklarına saygı ilkeleri üzerine kurulu anayasal bir birlik olmakla birlikte, özellikle Macaristan ve Polonya örneklerinde görülen sistematik gerilemeler, Birliğin değer koruma kapasitesini yapısal olarak sınamıştır. Çalışmanın çıkış noktası, ABA m. 7’de öngörülen siyasi mekanizmanın yüksek oybirliği, karşılıklı vetolar ve siyasi dayanışma ilişkileri nedeniyle pratikte büyük ölçüde işlevsiz hâle geldiği tespitidir. Bu çerçevede makale, önce m. 7’nin normatif içeriğini, Amsterdam, Nice ve Lizbon Antlaşmaları ışığında tarihsel gelişimini ve Polonya–Macaristan örneklerinde ortaya çıkan siyasi tıkanmayı analiz etmektedir. Devamında, Komisyon’un 2014 tarihli Hukuk Devleti Çerçeve Mekanizması, 2020/2092 sayılı Hukuk Devleti Koşulluluk Tüzüğü ve yıllık Hukuk Devleti Raporları üzerinden, siyasi yaptırım modelini çevreleyen önleyici ve tamamlayıcı araçların nasıl inşa edildiği ortaya konulmaktadır. Üçüncü bölüm, ABA m. 19/1 ve AB Temel Haklar Şartı m. 47 temelinde gelişen ABAD içtihadına odaklanarak, hukuk devleti ilkesinin ASJP, Komisyon/Polonya ve Macaristan/Polonya – Parlamento ve Konsey kararlarıyla nasıl somutlaştırıldığını ve yargısal denetime elverişli bir standarda dönüştüğünü incelemektedir. Çalışmanın kavramsal katkısı, “işlevsel somutlaştırma” kavramı etrafında şekillenmektedir. Bu kavram, soyut anayasal değerlerin doğrudan uygulanmaları yerine, onlarla işlevsel bağ kuran somut normlar (m. 19/1, Şart m. 47, 2020/2092 sayılı Tüzük) üzerinden uygulanabilir ve yaptırıma elverişli hâle gelmesini ifade etmektedir. Sonuç olarak makale, AB’nin değerler rejiminin, m. 7 mekanizmasının siyasal tıkanmışlığını aşarak çok katmanlı ve işlevsel bir yapıya dönüştüğünü ortaya koymaktadır.
Keywords : Avrupa Birliği, hukuk devleti, ABA madde 7, koşulluluk mekanizması, hukuk devleti mekanizması, işlevsel somutlaştırma, temel değerler

ORIGINAL ARTICLE URL