YATIRIM TAHKİMİNDE ZAMANAŞIMI: TÜRKİYE’NİN TARAF OLDUĞU İKİLİ YATIRIM ANLAŞMALARI BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME

Authors : Bilgin Tiryakioğlu

Pages : 99-122

Doi:10.54704/akdhfd.1824533

View : 64 | Download : 112

Publication Date : 2026-01-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Uluslararası hukukta, uluslararası uyuşmazlıkların dava edilebilmesi için evrensel kabul görmüş bir zamanaşımı bulunmamaktadır. Zamanaşımına ilişkin bir bağlayıcı kuralın olmaması öngörülebilirliği ve hukuki güvenliği sarsıcı sonuçlara yol açabilir. Yatırımlardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda, tahkim talebinin yapılması için uluslararası anlaşmalarda zamanaşımına ilişkin açık bir düzenleme olmadıkça talebin zamanaşımına uğrayıp uğramadığı hakem heyetlerinin takdirine kalmıştır. Bu, hakem veya hakemlerin zamanaşımına ilişkin iddialar hakkında karar verirken ev sahibi devletin iç hukukunda öngörülen zamanaşımını uygulayacakları anlamına gelmemektedir. Uluslararası yatırım anlaşmalarında açık bir hüküm olmadığı durumlarda bazı hakem kararlarında uluslararası hukukta kabul edilen hak düşürücü süre ilkesi kullanılarak zamanaşımına ilişkin taleplerin değerlendirildiği görülmektedir. 1959 yılında Almanya ile Pakistan arasında yapılan anlaşma ile açılan ikili yatırım anlaşmaları döneminden başlayarak 90’lı yıllara kadar yapılan anlaşmalarda, yatırım uyuşmazlığının tahkim yoluyla çözümü için yatırımcının tahkim talebini sunacağı süreyi sınırlandıran kurallara yer verilmemiştir. Birinci nesil anlaşmalar dönemi olarak adlandırılan bu dönem içinde yapılan ikili yatırım anlaşmaların ev sahibi devlet ile yatırımcı arasında bir denge tesis etmeden, mutlak olarak yatırımları koruma amacıyla akdedildikleri göz önüne alındığında zamanaşımına ilişkin kurallara yer vermemesi olağan karşılanmaktadır. 90’lı yıllardan sonra özellikle 2000 yılından itibaren ikili yatırım anlaşmalarında, başta ev sahibi devletlerin düzenleyici yetkileri ile ilgili olarak yeni bir yaklaşım benimsenmiştir. Denge dönemi olarak da adlandırılan bu dönemde yapılan anlaşmalara yeni nesil ikili yatırım anlaşmaları denmektedir. Bu dönemde yapılan bazı ikili yatırım anlaşmalarının uyuşmazlık çözümüne ilişkin hükümlerinde tahkim talebinin yapılabileceği sürenin üst limiti belirlenmiştir. Zamanaşımına ilişkin düzenlemelerin bu anlaşmaların uyuşmazlık çözümüne ilişkin maddelerde yer alması, öngörülen süre geçirildikten sonra yapılan tahkim başvurularının usulden, büyük bir ihtimalle yetkisizlik nedeniyle reddedileceği anlamına gelmektedir. Zira zamanaşımı ev sahibi devletin tahkime rızasını ya sınırlayan ya da koşula bağlayan bir işlev görmektedir. Türkiye’nin ikili yatırım anlaşmalarına Türkiye-Meksika ikili yatırım anlaşması ile 2013 yılında giren zamanaşımı hükümleri dünya çapındaki gelişmeleri yansıtmaktadır.
Keywords : Yatırım Tahkimi, Uluslararası Yatırım Anlaşmaları, Zamanaşımı, Uyuşmazlık Çözümüne ilişkin Hükümler, Tahkime Rıza

ORIGINAL ARTICLE URL