Kâmilü’t-Tâbir Tercümesi’ndeki Günümüzde Unutulmuş Sözcükler

Authors : Mehmet Fatih Uzun

Pages : 10-34

View : 84 | Download : 53

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Türk yazı dilinin XIII-XV. yüzyıllar arasındaki Eski Türkiye Türkçesi, Eski Oğuz Türkçesi veya Eski Anadolu Türkçesi gibi isimlerle adlandırılan döneminde birçok telif ve tercüme eser kaleme alınmıştır. Bu dönemde kaleme alınan eserler yazıldıkları dönemin dil özelliklerini barındırmalarının yanı sıra Türkçe sözcükler bakımından zengin bir söz varlığına sahiptir. Bu çalışmada XV. yüzyılda tercüme edilen Kâmilü’t-Tâbir Tercümesi’nde yer alan ancak günümüzde Türkiye Türkçesinin ölçünlü dilinde kullanılmayan sözcüklere yer verilmiştir. İnceleme konusu olan bu sözcükler günümüzde unutulup kullanımdan düşmüş olsa da birçoğu Tarama Sözlüğü’nde ve Derleme Sözlüğü’nde yer aldığı gibi Türkiye Türkçesi ağızlarında da hâlâ kullanılabilmektedir. Hubeyş et-Tiflîsî’nin Sultan II. Kılıcarslan’a sunduğu Kâmilü’t-Tâbir isimli eseri, çeşitli rüya tâbirlerinden faydalanılarak kaleme alınmış 16 fasıl ve alfabe sırasıyla 28 babdan oluşan bir rüya tabirleri sözlüğüdür. Türkçeye birçok kez tercümesi yapılan bu eserin tercümelerinden biri de II. Murat döneminde Beylerbeyi Karaca Bey’in emriyle yapılan Kâmilü’t-Tâbir Tercümesi’dir. Eski Türkiye Türkçesi özellikleri gösteren bu tercümede Eski Türkiye Türkçesi dönemine ait pek çok dil özelliğinin ve söz varlığının yanında günümüzde unutulmuş sözcükler de bulunmaktadır. Kâmilü’t-Tâbir Tercümesi’nde yer alan ancak günümüz Türkiye Türkçesinin ölçünlü dilinde unutulup kullanımdan düşmüş sözcükler yerini ya alıntı sözcüklere ya da Türkçede var olan başka sözcüklere bırakmıştır. Bu sözcükler, günümüz Türkçesiyle Eski Türkiye Türkçesinin söz varlığındaki farklılıkları göstermesi açısından önemlidir. Bu çalışmada Kâmilü’t-Tâbir Tercümesi isimli eserde tespit edilen günümüz Türkçesinde kullanımdan düşüp unutulmuş sözcükler alfabetik olarak sıralanarak anlamlandırılmış, bu sözcüklerin Dîvânü Lugâti’t-Türk, Kutadgu Bilig, Tarama Sözlüğü ve Derleme Sözlüğü’ndeki görünümleri hakkında bilgi verilmiş ve Kâmilü’t-Tâbir Tercümesi’nde geçtiği cümlelerden birer örnek gösterilmiştir. Çalışmanın Eski Türkiye Türkçesinin söz varlığının ortaya konulmasına ve Türk Dil Kurumu sözlüklerine katkı sağlayacağı umulmaktadır.
Keywords : Türk Dili, Eski Türkiye Türkçesi, Kâmilü’t-Tâbir Tercümesi, Söz Varlığı, Unutulmuş Sözcük

ORIGINAL ARTICLE URL