Türk Çeviri Dizgesinde Yeniden Yerlileştirmeye Bir Örnek: Texier’in Küçük Asya’sı

Authors : Said Emre Şirin
Pages : 197-213
Doi:10.37599/ceviri.1769188
View : 134 | Download : 98
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Medeniyetlerin beşiği olan Anadolu, sahip olduğu kültürel, tarihi ve doğal zenginlikleriyle yalnızca üzerinde yaşayan toplumların değil, aynı zamanda farklı coğrafyalardan gelen seyyahların, araştırmacıların ve bilim insanlarının da ilgisini çekmiştir. Bu çalışmada, 19. yüzyılda Fransa’dan gelerek Anadolu’yu gezip inceleyen Fransız arkeolog Charles Texier’in Asie Mineure adlı eserin Türkçe çevirileri incelenmektedir. Eserin Türkçe çevirisi; yeniden yerlileştirme, kültürel metinsiz geri çeviri ve yan metinsellik kavramları çerçevesinde değerlendirilmiştir. İlk olarak 1839’da Fransızca yayımlanan eser, 1923’te Osmanlı Türkçesine çevrilmiş, 2002 yılında ise bu çeviri modern Türkçeye aktarılmış ve sadeleştirilmiştir. Bu süreçte esere çeşitli yan metinler eklenmiş ve düzenlemeler yapılmıştır. Çalışmanın dikkat çeken yönü, iki çeviri arasındaki uzun zaman farkının eserin dilsel yapısına ve uygulanan çeviri politikalarına yansımasıdır. Karşılaştırmalı incelemede ilk çevirideki yerlileştirmeyi yeterli bulmayan modern Türk çeviri dizgesi eyleyicilerinin ikinci çeviride yeniden yerlileştirme politikasını tercih etmiş olabileceği iddia edilmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, Türk çeviri tarihi açısından geç Osmanlı’dan Cumhuriyet’in ilk dönemine uzanan çeviri ve kültür faaliyetlerini anlamada önemli bir katkı sunmakta ve çeviribilim alanında değerli bir örnek teşkil ettiği iddia edilerek Türk çeviri dizgesinde yeniden yerlileştirmenin dikkate değer bir örneğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Böylelikle, eser yalnızca yazılı ve dilsel bir çeviri ürünü değil, aynı zamanda çeviri politikalarının tarihsel bağlamdaki çeşitliliğini yansıtan bir kaynak olarak değerlendirilmektedir.
Keywords : Anadolu, yeniden yerlileştirme, kültürel metinsiz geri çeviri, yan metinsellik

ORIGINAL ARTICLE URL